شنبه ۲ بهمن ۱۳۹۵ - Saturday 21 January 2017
جشنواره موسیقی فجر
کد خبر : 42572
تاریخ انتشار : دوشنبه ۹ شهریور ۱۳۹۴ - ۱۷:۳۲
- بازدید

چین و ایران، قیاس مع الفارق!

موسیقی پارس – محسن ثقفی: زمانی که علی رهبری، مدیر هنری و رهبر ارکستر سنفونیک تهران از میزبانی ارکستر فیلارمونیک چین سخن گفت، باورش برای بسیاری از پیگیران اخبار ارکستر سنفونیک تهران سخت و باور نکردنی آمد. همراهی و همکاری با ارکستری که قدمت۱۵ ساله دارد (ارکستر فیلارمونیک چین در سال ۲۰۰۰ تاسیس گردیده اما پیشینه آن به ارکستر دولتی رادیو و تلویزین پکن باز […]

موسیقی پارس – محسن ثقفی: زمانی که علی رهبری، مدیر هنری و رهبر ارکستر سنفونیک تهران از میزبانی ارکستر فیلارمونیک چین سخن گفت، باورش برای بسیاری از پیگیران اخبار ارکستر سنفونیک تهران سخت و باور نکردنی آمد. همراهی و همکاری با ارکستری که قدمت۱۵ ساله دارد (ارکستر فیلارمونیک چین در سال ۲۰۰۰ تاسیس گردیده اما پیشینه آن به ارکستر دولتی رادیو و تلویزین پکن باز میگردد) برای ارکستر سنفونیک تهران که درحال حاضر پیشینه ای ۵ ماهه دارد و در طی این پنج ماه با ساختار تاریخی خود وداع کرده و ساختاری جدید را بنیان گذاشته است، نقطه عطف و مرحله ای حساس و تاثیر گذار است.

 

علی رهبری که در حال حاضر سکان رهبری قدیمی ترین ارکستر سنفونیک خاور میانه را بعهده دارد، توانسته است با اعمال فشار و آزمون وخطا در زمینه انتخاب نوازندگان، ارکستری را محیا کند که میتوان به آینده آن امیدوار بود.

 

نکته مهمی که کنسرت اخیر را حائز اهمیت میدارد، قیاسی است که بین کیفیت اجرای این دو ارکستر رقم میزند. نوازندگان ارکستر چینی که ۱۵ سال سابقه اجرا و ساز زدن در کنار یکدیگر را دارند و اکثرا فارغ التحصیل کنسواتوار های چینی هستند، مقیاس خوبی هستند برای برآورد مسائل مرتبط با اجرا و آموزش موسیقی کلاسیک در چین. نکته حائز اهمیت در قیاس دو ارکستر، اروپایی نبودن هر دوی آنهاست. هر دو متعلق به فرهنگی غیر از فرهنگ موسیقی اروپایی هستند که سعی دارند آثاری برخواسته از فرهنگ غربی را با ترجمان شرقی خود ارائه دهند. با این تفاوت که سابقه موسیقی کلاسیک غربی در ایران به نزدیک به هشتاد سال باز میگردد و در چین به پس از فروکش کردن تب انقلاب فرهنگی مائو و ترکش های آن در ستیز با فرهنگ غربی. اما استمرار و جدیت چینی ها در آموزش و از آن خودسازی فرهنگ غربی نتیجه ای بس متفاوت در بر داشته. ارکستر چین نمونه کامل و بسیار ستودنی است از آنچه که در اصول فرهنگی به آن «دگر دیسی فرهنگی» میگویند. به این مضمون که فرهنگی مثل چین میتواند اثری از آهنگسازان متعلق به فرهنگ اروپایی را با شیوه، بیا، لحن و لهجه خود اجرا کند و بدین ترتیب وضعیت تطبیق فرهنگی را پدید آورد. در چنین وضعیتی است که بحث «تفسیر اثر هنری» برجسته شده و میتواند تاثیر گذاری عمیقی در شیوه زیست و منش زندگی اعضای جامعه هدف برعهده بگیرد. نمونه بارز این تاثیر پذیری تفسیر زیبا و ستودنی بود که ارکستر چین از دو اثر سنفونی پنجم چایکفسکی به رهبری علی رهبری و سنفونی نهم دورژاک به رهبری لونگ یو ارائه داد.

 

ارکستر چین در اجرای این هر دو اثر با تسلطی مثال زدنی، فائق آمدن بر سختی های اجرای دو اثر دشوار از موسیقی کلاسیک جهان را به نمایش گذاشت. سنفونی پنجم چایکفسکی که از سری سنفونی های سه گانه پایان عمر آهنگساز میباشد، اثری است که در زمینه اجرا نیاز به وقوف بر مسائل زیبایی شناسی سبکی و توانایی های موسیقایی همچون تسلط بر ظرایف کوک و آنسامبل دارد. همگن بودن صدا دهی ارکستر چین در اجرای بخشهای پلی فونیک و همچنین اجرای دقیق سوال و جواب ها و ترکیب بندی های سازی بویژه در بخش سازهای بادی چوبی، از نکاتی بود که ارکستر چین را لایق تحسین میدارد. به تمام این مسائل قدرت نوازنده های سازهای بادی برنجی و بویژه هورن ها را باید اضافه نمود. رعایت دقیق کوک، اجرای هدف مند جملات و رعایت اصول اجرای موسیقی کلاسیک در صداهای کشیده و طولانی از جمله نکات مهمی است که در این بخش ارکسترها بسیار حائز اهمیت هستند. به تمام این نکات باید تفسیر قابل تعمق و زیبای علی رهبری را نیز اضافه نمود که ارکستر چینی توانسته بود با رعایت سلیقه وی و فرمانبرداری از شیوه اجرای رهبری، اجرایی درخور را پدید آورد.

 

همچنین در اجرای سنفونی نهم دوورژاک (دنیای نو)، ارکستر چین به رهبری لونگ یو بسیار موفق و پایبند به اصول و استاندارد های موسیقی کلاسیک ظاهر شد. توازن گوشنواز ارکستر در ادای جملات موسیقی قابل تامل و شنیدنی است، درحالیکه ارکستر سنفونیک تهران به رهبری علی رهبری همین اثر را چندی پیش اجرا کرده و سنجه ای مناسب برای قیاس دو ارکستر به دست میداد.

 

اما نکته مهم در اجرای هر دو ارکستر ایرانی و چینی، قیاسی است که ممکن است بین این دو ارکستر صورت گیرد که البته قیاسی مع الفارق و دور از انصاف خواهد بود.

 

همانطور که پیش از این اشاره شد، ارکستر چینی با جدیت و سبقه ای بسیار جدی تر و طولانی نسبت به ارکستر سنفونیک تهران در اجرای موسیقی کلاسیک به ایران سفر کرده است. برنامه ریزی صحیح آموزشی در زمینه آموزش موسیقی کلاسیک در کنسرواتوارهای چین و بهره گیری از مدرسان اروپایی و چینی های تحصیلکرده در اروپا، ثروت عظیمی است که دولت چین سالهاست بر روی آن سرمایه گذاری کرده و نتیجه آن را پس از سالها و اکنون با افتخار به عرضه عمومی میگذارد. همچنین تشکیل ارکستر های متعدد با سرمایه گذاری دولتی در سراسر چین و ایجاد اشتغال و انگیزه برای نوازندگان چینی را میتوان از جمله نکات مهمی به حساب آورد که پیشرفت این پرجمعیت ترین کشور دنیا را در زمینه موسیقی کلاسیک رقم زده است. روندی که درست بر خلاف روند ایرانی است. کشور ایران با پیشینه قابل تاملی در زمینه موسیقی و بویژه موسیقی کلاسیک، متاسفانه پس از انقلاب دچار رکود و حتی پس رفتی قابل توجه در زمینه آموزش و اجرای موسیقی کلاسیک شده است. بی توجهی مسئولین فرهنگی و هنری کشور به بحث آموزش موسیقی در مدارس و هنرستان های موسیقی و همچنین اتفاقاتی که در طی ۱۰ سال گذشته در زمینه موسیقی در ایران افتاد، نشانه های منفی خود را امروز نشان میدهد. فقدان مدرسان حرفه ای و تحصیل کرده در هنرستان های موسیقی فاجعه ای را رقم زده که علی رهبری امروز در ارکستر سنفونیک تهران با آن مواجه است. عدم توانایی های پایه ای در زمینه اصول اجرا و استاندارد های اجرای گروهی موسیقایی، از آفات این بی توجهی های سالیان گذشته در ایران است. مشکلات عدیده رهبری در رابطه با خلقیات و انحصارات نوازندگان قدیمی ارکستر که هنوز هم در این ساختار قابل مشاهده است و بطور کامل از بین نرفته است را تقریبا همگان به یاد دارند. مشکلاتی که در شیوه نواختن و بویژه در بخش بادی های چوبی وبرنجی ارکستر سنفونیک قابل مشاهده است. شاید بیراه نباشد اگر ریشه این مشکلات را در سیستم آموزش غیر اصولی و غیر استاندارد هنرستان های موسیقی دختران و پسران و آموزشگاه های آزاد موسیقی جستجو نمائیم. مشکلاتی که هنوز هم تا اکنون و حال حاضر در هنرستان ها قابل پیگیری و رصد میباشند. عدم وجود معلمان و مدرسان متعهدی که فارغ از گروه بازی ها و مافیای حاکم بر فضای تعلیم و تعلم، به دنبال افزایش توانایی های اصولی و فرهنگی در هنرستان ها باشند.

 

ضعفهای ارکستر سنفونیک تهران البته ضعفهایی نیستند که غیر قابل حل به نظر بیایند. این قابل حل بودن را علی رهبری به سختی توانسته اثبات کند. نمونه بارز این مسئله را میتوان در اجرای مجدد «شهرزاد» اثر ریمسکی کورساکف مشاهده کرد. ارکستر سنفونیک تهران یک هفته پیش از اجرای مشترک با ارکستر چین، همین اثر را در تالار وحدت اجرا نمود. اجرایی که به سختی میتوان آنرا قابل قبول ارزیابی کرد. اما گویا فشار اجرا در برابر همکاران چینی نوازندگان ارکستر تهران و نیز تمرین های بیشتری که رهبری برای این اجرا برنامه ریزی کرده بود، توانسته بودند اجرایی متناسب با توانایی های ارکستر تهران را به منصه ظهور برسانند. گرچه ارکستر تهران همچنان در بخش بادی ها و بویژه بادی چوبی ها و هورن ها از ضعف های غیر قابل اغماضی رنج میبرد اما علی رهبری توانسته با فشار آوردن به نوازندگان و تمرینات سخت و فشرده، آنها را برای این اجرا آماده کند. تنها نکته ای که برای مخاطبان حرفه ای ارکستر جای سوال میگذارد، تمایل عجیب علی رهبری برای اجرای آثار سخت و دارای پیچیدگی های فراوان با سرعت بالاست. البته نوع تفسیری که رهبری با آن در جهان موسیقی شناخته میشود و آثار ضبط و منتشر شده وی نیز گواه صحت برداشت از تفسیر وی در اجرای آثار موسیقی کلاسیک است، سرعت بالا در اجرای آثار، اغراق در فرایندهای صوتی مانند دینامیک ها و نوانس ها، تند و کند کردن های شدید در طول قطعات و نیز ایجاد کنتراست های شدید در شیوه بیان (آرتیکولاسیون های) آثار هستند. اما در برخود با ارکستری مانند ارکستر سنفونیک تهران که تنها ۵ ماه از شروع بکار آن میگذرد و عمده نوازندگان آن جوان و در امر نوازندگی در ارکستر فاقد تجربه های کافی (به نسبت ارکستر های حرفه ای بین المللی) هستند، اجرای با سرعت های بالا میتواند به نتیجه عکس (صدادهی نامطلوب و گاه زننده) منجر شود. نمونه بارز این مسئله فیگورهای تکرار شونده ریتمیک ملودیکی است که بادی برنجی ها و بویژه ترمپت ها اجرا میکنند. در تمامی این موارد، بار نخست اجرا بطور کامل آشفتگی حکمفرماست ولی در تکرارها تا حدودی به ثبات میرسند. در برخی لحظات حتی زهی ها که بخش مطلوب و منسجم ارکستر بحساب میایند، به چند دستگی در کوک مبتلا میشوند و از کوک خارج میشوند، این نقیصه بویژه در بخش ویلنسل ها و پوزیسین های بالا قابل پیگیری هستند. سولیست ویلن شهرزاد با وجود تبحر نسبی در اجرای بخش خود، متاسفانه با اغراق بیش از حد و اجرای پر تنش ویبراسیون ها به زیبایی شناسی اثر لطمه جبران ناپذیری وارد میکند و اثر را از ساختار رمانتیک و روایتگونه خود خارج میکند. بخش های تکنوازی دیگری مانند ساز های باسون، فلوت، کلارینت و ابوا نیز به آنچه اجرا میکنند واقف نیستند و جملات و پاساژهای رابط را بدون هدف موسیقایی اجرا میکنند. تو گویی دستگاه کامپیوتر بدون هیچ شناختی از ساختار های موسیقایی صرفا به اجرای نتها بسنده میکند. البته لازم بذکر است که بخش ترمبن ها پیشرفت قابل توجهی داشته اند و توانسته اند با تمرکز بر وظیفه خود از پس اجرای بخش های مرتبط به خوبی بر بیایند. همچنین زهی ها و بویژه بخشهای بالایی و میانی (ویلن ها و ویلن آلتو ها) توانسته اند خود را با خواستهای رهبری تطبیق داده و در کوک به انسجام متعادلی برسند. اما ناهماهنگ ترین بخش ارکستر بخش سازهای هورن است. شروع های ناکوک، ورودهای با تاخیر و عدم رعایت فرایند های موسیقایی در ساختار های جملات موسیقی از جمله نکاتی است که این بخش ارکستر بشدت از آن رنج میبرد.

 

بطور کلی ایراد عمده ارکستر سنفونیک تهران را میتوان در سازهای بادی گوشزد کرد. دلیل مشخص این نقیصه نیز به طور مشخص به بخش آموزش در هنرستان ها باز میگردد. نقیصه ای که تا رفع نگردد انتظار بیشتری نمیتوان از این ارکستر و نوازندگان آن داشت. به همین منظور لازم است تا مسئولین تصمیم گیرنده در بخش اداره هنرستان ها، تجدید نظر کلی و کاملی در بخش مدرسین سازهای بادی انجام دهند تا دستکم نسل های بعدی ارکستر های ایرانی با چنین کمبودهایی مواجه نباشند.

منابع : ناموجود
نویسندگان : ناموجود
چه امتیازی می دهید؟
5 / 0
[ 0 رای ]

برچسب ها :

ناموجود
ارسال نظر شما
انتشار یافته : ۲ در انتظار بررسی : 82
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

mohsen سه شنبه , ۱۰ شهریور ۱۳۹۴ - ۷:۴۰

سنفونیک نه عزیزم سمفونیک

محسن ثقفی سه شنبه , ۱۰ شهریور ۱۳۹۴ - ۱۱:۰۱

دوست گرامی
هم سنفونیک درست است و هم سمفونیک.
هر دو لغاتی هستند وارداتی.
یکی به زبان آلمانی و دیگری انگلیسی.
حتی میشود از سینفونیش هم استفاده کرد.
این کلمه جزو لغاتی است که معادل فارسی ندارد. بستگی دارد از کدام زبان برای استفاده آن استفاده کنید.
اینکه در زبان فارسی و عربی قلب به میم میکنیم دلیل نمیشود لغت غیر فارسی و عربی را نیز به همین شکل استفاده کنیم.


لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران